Biały kolos,
którego nie da się ominąć
Vittoriano nad Piazza Venezia — oślepiająco biały marmur z Botticino, kontrastujący z ochrą antycznego Rzymu. Giuseppe Sacconi, 1885–1911. © Roma Guide
Piazza Venezia to komunikacyjne serce Rzymu — punkt, w którym schodzą się Via del Corso, droga ku Koloseum i ulice ku Watykanowi. A nad placem góruje on: gigantyczna, oślepiająco biała budowla, której po prostu nie da się przeoczyć ani ominąć.
Rzymianie mają do niego stosunek ambiwalentny. Przezywają go „maszyną do pisania" i „tortem weselnym". Biały marmur z Brescii nie patynuje się jak antyczny trawertyn, więc Vittoriano krzyczy nowością pośród ochrowego, starego miasta. Ale to właśnie ten kontrast czyni go fascynującym.
Pomnik narodzin Włoch —
i to, co dla niego zburzono
Vittoriano powstał, by uczcić Wiktora Emanuela II — pierwszego króla zjednoczonych Włoch — i sam akt zjednoczenia kraju (Risorgimento). Budowę rozpoczęto w 1885 roku według projektu Giuseppe Sacconiego, a uroczyście otwarto w 1911, w pięćdziesiątą rocznicę powstania Królestwa Włoch.
Aby zrobić miejsce dla kolosa, zburzono całą średniowieczną dzielnicę u stóp Kapitolu i naruszono samo wzgórze kapitolińskie. Krytycy nigdy tego nie wybaczyli: monument oskarżano o przytłoczenie antycznego serca miasta i zerwanie z jego skalą. To jeden z najbardziej spornych gestów urbanistycznych w historii Rzymu.
Początek budowy za Umberta I, syna uczczonego króla.
Inauguracja w 50. rocznicę zjednoczenia Włoch.
Wysokość do szczytu kwadryg. Widoczny z całego centrum.
Biały marmur z Brescii — nie ciemnieje jak trawertyn.
Koń tak wielki,
że zmieścił się w nim bankiet
W centrum monumentu stoi gigantyczny pozłacany pomnik konny Wiktora Emanuela II. Sama figura ma kilkanaście metrów; to jeden z największych pomników konnych świata. Król patrzy ku Via del Corso, osi nowoczesnego miasta.
Anegdota, w którą trudno uwierzyć: przed zamontowaniem rzeźby kilkadziesiąt osób zjadło obiad we wnętrzu brzucha brązowego konia. Skala monumentu nie zna umiaru — i taki właśnie miał być.
Pomnik konny Wiktora Emanuela II — centralny punkt Vittoriano. Brąz, częściowo złocony, jeden z największych pomników konnych na świecie. © Roma Guide
Grób Nieznanego Żołnierza —
i wieczny ogień
Ołtarz Ojczyzny (Altare della Patria) — Grób Nieznanego Żołnierza z 1921 roku, wieczny ogień i warta honorowa. Najświętszy punkt monumentu. © Roma Guide
Pod pomnikiem konnym, na poziomie placu, znajduje się Ołtarz Ojczyzny, a w nim Grób Nieznanego Żołnierza — ciało bezimiennego włoskiego żołnierza poległego w pierwszej wojnie światowej, złożone tu w 1921 roku. Płonie nad nim wieczny ogień, a wartę honorową pełnią żołnierze przez całą dobę.
Ciało wybrała w 1921 roku Maria Bergamas — matka, której syn zginął bez wieści. Spośród jedenastu nierozpoznanych poległych wskazała jedno, by reprezentowało wszystkich zaginionych synów Włoch. To najbardziej poruszający i najpoważniejszy punkt całego monumentu.
Na schodach Ołtarza obowiązuje cisza i powaga. Nie wolno tu siadać ani jeść — to czynne miejsce pamięci narodowej, nie taras widokowy.
Taras Kwadryg —
jedyny widok bez Vittoriano
Na szczyt monumentu, do stóp dwóch brązowych kwadryg (Jedności i Wolności), prowadzi przeszklona winda. Z Tarasu Kwadryg otwiera się panorama trzysta sześćdziesiąt stopni: Forum i Koloseum, kopuła Świętego Piotra, dachy centrum, wzgórza.
Rzymianie żartują, że to najlepszy widok w mieście — bo jako jedyny nie obejmuje samego Vittoriano. Niezależnie od sporu o estetykę monumentu, tej panoramy nikt mu nie odbierze.
Terrazza delle Quadrighe — taras na szczycie Vittoriano z brązowymi kwadrygami i panoramą 360° na Rzym. Dojazd przeszkloną windą. © Roma Guide
Od zjednoczenia do dziś
Powstanie Królestwa Włoch
Wiktor Emanuel II zostaje pierwszym królem zjednoczonych Włoch. Rzym dołączy do królestwa w 1870.
Początek budowy
Giuseppe Sacconi wygrywa konkurs. Rozbiórka średniowiecznej dzielnicy u stóp Kapitolu.
Inauguracja
Otwarcie w 50. rocznicę zjednoczenia, jeszcze przed pełnym ukończeniem dekoracji.
Grób Nieznanego Żołnierza
Złożenie ciała bezimiennego żołnierza I wojny światowej. Monument staje się ołtarzem narodowej pamięci.
Balkon Mussoliniego
Z sąsiedniego Palazzo Venezia Mussolini przemawia do tłumów. Plac staje się sceną faszyzmu.
Muzeum i taras
Museo del Risorgimento, wystawy, przeszklona winda na Taras Kwadryg. Miejsce świąt narodowych.
Sześć kroków przez monument
Wstęp na monument bezpłatny. Taras Kwadryg (winda): ok. 12 €. Czas: 45–90 min.
Plac — spójrz na skalę
Stań na Piazza Venezia i obejmij wzrokiem całość. Zauważ kontrast bieli z ochrą starego Rzymu. To celowy gest: nowe Włochy ogłaszają się pośród antyku.
Ołtarz Ojczyzny — z szacunkiem
Podejdź do Grobu Nieznanego Żołnierza i wiecznego ognia. Cisza obowiązkowa. To najważniejszy punkt — nie pomijaj go w pogoni za widokiem.
Pomnik konny
Spójrz w górę na kolosalną figurę króla. Zwróć uwagę na skalę detali — kopyta konia są wysokości człowieka.
Schody i Wiktorie
Wejdź monumentalnymi schodami między uskrzydlonymi boginiami zwycięstwa. Z każdego poziomu inny kadr placu.
Taras Kwadryg — winda
Wjedź przeszkloną windą na sam szczyt. Panorama 360°: Forum, Koloseum, kopuła Piotra. Najlepszy widok w centrum.
Museo del Risorgimento
Wewnątrz monumentu: muzeum zjednoczenia Włoch i zmienne wystawy. Domknięcie opowieści o narodzinach państwa.