Ostatnie i największe
forum cesarskie
Forum Trajana — ostatnie z forów cesarskich (107–113 n.e.), z Kolumną Trajana, Bazyliką Ulpia i Rynkami Trajana na zboczu Kwirynału. © Roma Guide
Cesarz Trajan zbudował to forum z łupów wojen dackich, na przełomie pierwszego i drugiego wieku. Było ostatnim i najwspanialszym z całej serii forów cesarskich — monumentalnym placem z bazyliką, dwiema bibliotekami, świątynią i słynną kolumną.
Aby je zbudować, architekt Apollodoros z Damaszku kazał skuć całe zbocze wzgórza Kwirynał. Forum powstało u szczytu potęgi Rzymu — gdy imperium za Trajana sięgało najdalej w swojej historii, od Brytanii po Mezopotamię.
Kolumna Trajana —
190 metrów opowieści
Wokół trzonu wije się spiralna wstęga płaskorzeźby długości około stu dziewięćdziesięciu metrów. To kamienny komiks o dwóch wojnach dackich — z ponad dwoma i pół tysiąca postaci, ułożonych w jedną nieprzerwaną narrację.
Sam Trajan pojawia się na niej blisko sześćdziesiąt razy. Reliefy pokazują nie tylko bitwy, lecz budowę obozów, mosty, przeprawy, narady — bezcenne źródło wiedzy o rzymskiej armii.
Kolumna Trajana (113 n.e.) — ok. 30 m wysokości, spiralny fryz z ok. 2662 postaciami opowiadający wojny dackie. © Roma Guide
Na szczycie cesarz,
dziś święty Piotr
Kolumna była zarazem pomnikiem, grobem i miarą. W jej podstawie złożono prochy Trajana. Wysokość kolumny — według antycznego napisu — odpowiadała wysokości wzgórza, które skuto, by zrobić miejsce pod forum. Na szczycie stał posąg cesarza. Od tysiąc pięćset osiemdziesiątego siódmego roku stoi tam jednak figura świętego Piotra.
Największa bazylika Rzymu — sądy i interesy pod złoconym dachem i lasem kolumn.
Grecka i łacińska, po obu stronach kolumny — by relief czytać z górnych pięter.
Pośrodku placu stał kolosalny Equus Traiani — konny pomnik cesarza.
Dodana przez Hadriana ku czci ubóstwionego poprzednika.
Rynki Trajana —
pierwsze centrum handlowe
Na zboczu Kwirynału, półkolem nad forum, wznosi się wielokondygnacyjny kompleks z cegły — dziesiątki pomieszczeń na kilku poziomach, połączonych krytymi ulicami i schodami. Nazywa się go często „pierwszym centrum handlowym świata".
W rzeczywistości mieściły się tu zapewne sklepy, biura i urzędy administracji. Zachwyca śmiałość konstrukcji: betonowe sklepienia, naturalne oświetlenie i pomysłowe wykorzystanie stoku. Dziś działa tu Muzeum Forów Cesarskich.
Rynki Trajana — wielopoziomowy kompleks na zboczu Kwirynału, dziś Muzeum Forów Cesarskich. Z Wielką Aulą jako sercem założenia. © Roma Guide
Apollodoros z Damaszku
i apogeum Rzymu
Architekt Trajana — twórca forum, mostu na Dunaju i być może Panteonu. Geniusz inżynierii.
Według tradycji popadł w niełaskę Hadriana, gdy skrytykował jego projekt — i przypłacił to życiem.
„Najlepszy władca" — tytuł Trajana. Za niego imperium sięgnęło największego zasięgu w dziejach.
Średniowiecze tak ceniło sprawiedliwość Trajana, że powstała legenda, jakoby na modlitwę papieża Grzegorza Wielkiego cesarz został wybawiony z otchłani. Dante umieścił go wśród zbawionych w „Raju". Tak pogański władca stał się dla chrześcijan wzorem dobrego rządzenia.
Od wojen dackich do dziś
Wojny dackie
Trajan podbija Dację (dzisiejszą Rumunię). Łupy sfinansują budowę forum.
Budowa forum
Apollodoros z Damaszku wznosi forum i bazylikę, skuwając zbocze Kwirynału.
Kolumna Trajana
Poświęcenie kolumny ze spiralnym reliefem wojen dackich.
Świątynia Trajana
Hadrian dodaje świątynię ku czci ubóstwionego Trajana.
Święty Piotr na szczycie
Sykstus V zastępuje zaginiony posąg cesarza figurą św. Piotra.
Muzeum Forów
W Rynkach Trajana otwarto Muzeum Forów Cesarskich; forum udostępniono zwiedzającym.
Pięć kroków po apogeum Rzymu
Forum i kolumnę zobaczysz z Via dei Fori Imperiali bezpłatnie. Rynki Trajana (Muzeum Forów Cesarskich): bilet ok. 13 €. Czas: 1–2 godziny.
Panorama z ulicy
Stań przy balustradzie Via dei Fori Imperiali i ogarnij całość: kolumna, resztki bazyliki, rynki na zboczu.
Kolumna Trajana
Podejdź jak najbliżej i prześledź spiralny relief od dołu w górę. Wypatruj scen budowy obozów i przepraw.
Bazylika Ulpia
Rzędy szarych i różowych kolumn to ślad największej bazyliki Rzymu — serca interesów i sądów.
Rynki Trajana
Wejdź do Muzeum Forów Cesarskich. Przejdź krytą ulicą i poziomami sklepów aż do Wielkiej Auli.
Tarasy rynków
Z górnych tarasów spójrz na całe forum z lotu ptaka — najlepszy widok na kolumnę i plac.