Owal, który tu był
na długo przed barokiem
Stadion Domicjana —
30 000 widzów
Cesarz Domicjan zbudował tu pierwszy w Rzymie stadion w stylu greckim — przeznaczony do zawodów atletycznych, nie walk gladiatorów. Długość 270 metrów. Szerokość 54 metry. Trzydzieści tysięcy miejsc siedzących. Kształt owalny z jednym zaokrąglonym i jednym prostym końcem.
Po upadku cesarstwa mury służyły za fundament nowych domów. Mieszkańcy średniowiecznego Rzymu budowali wprost na trybunach. Plac wypełniał się stopniowo przez wieki. Ale kształt — ten wydłużony, niepowtarzalny owal — przetrwał niezmieniony do dziś. Dlatego Piazza Navona wygląda tak, jak wygląda.
Stadion Domicjana (Stadio di Domiziano), 86 n.e. — 270 m długości, 30 000 miejsc. Zawody atletyczne w stylu greckim. Jego kształt jest dziś owalem Piazza Navona. © Roma Guide AI Reconstruction
Pod płytą placu zachowały się oryginalne struktury stadionu. Muzeum przy Piazza Navona (wejście od via di Tor Sanguigna, północna strona) pozwala zejść kilka metrów pod ziemię i zobaczyć antyczne mury, łuki i korytarze. Bilet ok. 7–8 €. Jeden z najmniej uczęszczanych, a najciekawszych muzeów w centrum Rzymu.
Fontanna Czterech Rzek —
skała, obelisk i alegorie
Papież Innocenty X zlecił Berniniemu fontannę centralną w roku tysiąc sześćset czterdziestym dziewiątym. Bernini, podobno odsunięty od przetargu, przemycił swój srebrny model na papieski stół przez zaufanego pośrednika. Papież miał powiedzieć: jedynym sposobem opierania się Berniniemu jest nie patrzenie na jego prace. Bo kto je widzi, ten musi je chcieć.
Fontanna Czterech Rzek (Fontana dei Quattro Fiumi), Gian Lorenzo Bernini, 1651. Wydrążona skała piaskowca, cztery alegorie rzek, egipski obelisk z cyrku Maksencjusza na szczycie. © Roma Guide
Twarz zasłonięta tkaniną — bo źródeł Nilu wciąż nie znano.
Z wiosłem — bo jest rzeką żeglowną i handlową.
Z uniesioną ręką — bo jest najdostojniejszy z europejskich rzek.
Z monetami — bo symbolizuje bogactwo Nowego Świata.
Obelisk na szczycie fontanny nie pochodzi z Egiptu — pochodzi z cyrku Maksencjusza przy Via Appia. Domicjan przywiózł go z Egiptu w I w., cyrk go przejął, Bernini go wydobył i postawił tu jako oś kompozycji. Egipski obelisk bez egipskiego pochodzenia — typowy dla Rzymu, który zbierał i recyklingował.
Sant'Agnese —
fasada wklęsła naprzeciw fontanny
Bernini i Borromini —
dwa geniusze, jeden plac
Francesco Borromini był rywalem Berniniego — nie tylko artystycznym, ale osobistym. Bernini: słoneczny, towarzyski, ulubieniec papieży. Borromini: samotny, trudny, genialny i głęboko nieszczęśliwy. Fasada Sant'Agnese jest wklęsła — cofnięta, jakby kościół otwierał się ku placowi i fontannie naprzeciw.
Legenda mówi, że figura Nilu zasłania twarz, bo nie chce patrzeć na kiepską architekturę Borrominiego. Niemożliwe — fontanna powstała zanim kościół stanął. Ale historia jest zbyt dobra, by ją porzucać. Rzym zawsze wolał piękną plotkę od nudnej prawdy.
Sant'Agnese in Agone — fasada autorstwa Francesca Borrominiego (1653–1666). Wklęsłe cofnięcie, dwie wieże boczne, kopuła w centrum. Jeden z najdoskonalszych profili barokowych w Rzymie. © Roma Guide
Trzy fontanny —
jedna oś wodna
1576 (della Porta) — środkowa figura Maura autorstwa Berniniego dodana w 1653. Murzyn walczący z delfinami. Najbardziej dynamiczna z trzech fontann.
1651 (Bernini) — największa i najważniejsza. Cztery alegorie rzek na wydrążonej skale z obeliskiem. Symbol papieskiej władzy nad czterema kontynentami.
Pierwotnie pusta misa z XVI w., rzeźby Neptuna z ośmiornicą dodane dopiero w 1878 przez Antonio della Bitta. Najmłodsza w wyrazie, najstarsza w kształcie basenu.
Dwa tysiące lat jednego placu
Stadion Domicjana
Cesarz Domicjan buduje pierwszy w Rzymie stadion atletyczny w stylu greckim. 270 m długości, 30 000 miejsc.
Schyłek i zasypanie
Po upadku cesarstwa stadion stopniowo traci znaczenie. Mury służą za fundament nowych domów.
Targ w owalu
Kształt dawnej areny staje się owalem placu targowego. Nazwa „Navona" pochodzi prawdopodobnie od „in agone" (od igrzysk).
Oficjalny targ papieski
Papież Sykstus IV przenosi główny targ Rzymu na Piazza Navona. Przez ponad 400 lat plac jest centrum handlu.
Fontana del Moro
Giacomo della Porta projektuje basen południowej fontanny. Figura Maura zostanie dodana przez Berniniego w 1653.
Fontanna Czterech Rzek
Innocenty X zleca Berniniemu centralną fontannę. Wydrążona skała, cztery alegorie rzek, egipski obelisk.
Sant'Agnese in Agone
Borromini projektuje wklęsłą fasadę kościoła naprzeciw fontanny Berniniego. Rywalizacja dwóch geniuszy.
Koniec targu
Targ przeniesiony na Campo de'Fiori. Piazza Navona staje się placem spacerowym i reprezentacyjnym.
Salon miejski Rzymu
Kawiarnie, artyści, turysci i fontanny. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych placów Europy.
Siedem kroków przez plac
Rekomendowany czas: 45–60 minut na placu, 30 min dodatkowych z muzeum podziemnym. Wstęp na plac bezpłatny.
Wejdź od południa — Fontana del Moro
Zacznij od najmniejszej fontanny. Patrz na Maura Berniniego z bliska. Potem cofnij się i spójrz wzdłuż całego placu ku północy — zobaczysz oś wodną wszystkich trzech fontann.
Stanąć poza owalem — zobaczyć kształt
Przed wejściem na plac stań w jednym z bocznych przejść i spójrz na owal. Zrozumienie, że to kształt stadionu, zmienia całą percepcję miejsca.
Fontanna Czterech Rzek — cztery alegorie
Obejdź fontannę dookoła. Każda alegoria jest inna — znajdź Nil z zakrytą twarzą i Rio de la Plata z monetami. Zajrzyj pod wydrążoną skałę: widać przez nią plac z drugiej strony.
Obelisk — skąd pochodzi naprawdę
Obejdź fontannę z nosem w górę. Obelisk ma hieroglify. Pochodzi nie z Egiptu bezpośrednio, lecz z cyrku Maksencjusza przy Via Appia — tam leżał w gruzach zanim trafił tu.
Sant'Agnese — wejdź do środka
Kościół Borrominiego jest zazwyczaj otwarty i prawie pusty. Wejdź. Wnętrze jest zupełnie inne niż fasada: intymne, przemyślane, z doskonałą akustyką. Bezpłatne.
Muzeum Domicjana — zejdź pod ziemię
Wejście od via di Tor Sanguigna (północna strona, za rogiem). Kilka metrów pod ziemią: oryginalne mury stadionu. Jeden z najmniej zatłoczonych, a najciekawszych muzeów centrum Rzymu.
Wieczorem — zostań po zmroku
Plac działa zupełnie inaczej po godz. 21. Kawiarnie przyciągają tłum, ale fontanny oświetlone nocą i fasada Sant'Agnese są fotogeniczne jak mało co w Rzymie. Wróć wieczorem.