Trzy kościoły,
jeden nad drugim
Bazylika górna (XII w.) — apsyda z mozaiką „Triumf Krzyża". Pod nią kryją się jeszcze dwa poziomy starsze o setki lat. © Roma Guide
Z ulicy Bazylika św. Klemensa wygląda jak jeden z wielu rzymskich kościołów. Ale to złudzenie. Pod posadzką otwiera się podróż w głąb czasu: schodzisz z dwunastego wieku do czwartego, a potem do pierwszego. Trzy kościoły, jedna budowla.
Każdy poziom to inna epoka wiary. Górny — średniowieczny, z mozaiką olśniewającą złotem. Środkowy — wczesnochrześcijański, z freskami i najstarszym zapisanym zdaniem po włosku. Dolny — pogański, z mitreum i szumem podziemnej wody, która płynie do dziś.
Triumf Krzyża —
drzewo życia ze złota
W apsydzie górnego kościoła rozkwita jedna z najpiękniejszych mozaik Rzymu. Z krzyża wyrasta drzewo życia — wielki, złoty wir zielonych pędów winorośli, oplatający świętych, ptaki, postacie codziennego życia.
Na krzyżu siedzi dwanaście białych gołębi — dwunastu apostołów. U dołu pije z rzek życia stado owiec. Krzyż, narzędzie śmierci, ukazany jest jako źródło życia całego stworzenia.
Mozaika apsydy „Triumf Krzyża" (XII w.) — drzewo życia wyrastające z krzyża, 12 gołębi-apostołów, winorośl oplatająca cały świat. © Roma Guide
Kaplica Masolina
i marmurowa posadzka
Zanim zejdziesz w głąb, zatrzymaj się na górze. Pośrodku kościoła stoi schola cantorum — ogrodzony marmurem chór z wczesnego średniowiecza, przeniesiony tu ze starszej bazyliki. Pod stopami lśni posadzka kosmatków: geometryczne wzory z kolorowego marmuru i porfiru.
Kaplica św. Katarzyny — freski Masolina da Panicale (ok. 1425–1431), jedno z pierwszych dzieł renesansowej perspektywy w Rzymie. © Roma Guide
Marmurowy chór liturgiczny przeniesiony z dolnej bazyliki — z monogramem Jana II.
Geometryczne wzory z marmuru i porfiru, dzieło rzymskich mistrzów rodu Cosma.
Sceny z życia św. Katarzyny — wczesny renesans, pionierska perspektywa.
Najstarsze zdanie
po włosku
Zejdź po schodach do wcześniejszej bazyliki z czwartego wieku. Na jej ścianach przetrwały freski opowiadające legendę św. Klemensa — w tym scena, w której rozwścieczony Sisinnius każe wlec świętego.
Podpis pod sceną, z około tysiąc osiemdziesiątego czwartego roku, zawiera ordynarne polecenie zapisane już nie po łacinie, lecz w rodzącym się języku włoskim. To jeden z najstarszych zachowanych zapisów włoskiego — narodziny języka uchwycone na ścianie kościoła.
Dolna bazylika (IV w.) — freski z legendą św. Klemensa i grób św. Cyryla, apostoła Słowian. © Roma Guide
Świątynia Mitry
i szum źródła
Najgłębiej, kilkanaście metrów pod ulicą, kończysz wędrówkę w pierwszym wieku. Tu, w zaułkach rzymskiej kamienicy, kryje się mitreum — podziemna świątynia perskiego boga Mitry, kultu rywalizującego niegdyś z chrześcijaństwem. Pośrodku stoi ołtarz z reliefem Mitry zabijającego byka.
Świątynia boga Mitry z I–II w. — ławy dla wtajemniczonych i ołtarz z tauroktonią, sceną zabicia byka.
Pozostałości domus i insuli z czasów republiki i cesarstwa — mury sprzed niemal dwóch tysięcy lat.
Do dziś słychać szum wody płynącej antycznym kanałem — żywy dźwięk z głębi miasta.
Od tysiąc sześćset sześćdziesiątego siódmego roku Bazyliką św. Klemensa opiekują się irlandzcy dominikanie. To oni w dziewiętnastym wieku rozpoczęli wykopaliska, które odsłoniły ukryte poziomy — i pokazali światu, że pod jednym kościołem śpią dwa kolejne.
Warstwa po warstwie
Dom i mitreum
Powstają rzymska kamienica i podziemna świątynia Mitry — najgłębszy poziom bazyliki.
Pierwsza bazylika
Nad pogańskimi murami powstaje wczesnochrześcijański kościół poświęcony św. Klemensowi.
Grób św. Cyryla
W dolnej bazylice spoczywa św. Cyryl, apostoł Słowian, twórca głagolicy.
Najstarszy włoski
Powstają freski z legendą Klemensa i podpis w rodzącym się języku włoskim.
Górna bazylika
Po zniszczeniach buduje się nowy kościół z mozaiką Triumfu Krzyża — ten, który widzisz dziś.
Dominikanie i wykopaliska
Irlandzcy dominikanie obejmują bazylikę i odkrywają ukryte poziomy.
Zejście w głąb czasu
Górny kościół — wstęp bezpłatny. Dolne poziomy (IV w. + mitreum): bilet ok. 10 €. Czas: 1–1,5 godziny.
Górna bazylika
Wejdź i podejdź do apsydy: mozaika Triumfu Krzyża. Obejrzyj scholę cantorum i posadzkę kosmatków pod stopami.
Kaplica św. Katarzyny
Przy wejściu, po lewej: freski Masolina. Jedno z pierwszych dzieł renesansowej perspektywy w Rzymie.
Kasa i zejście
Kup bilet na dolne poziomy z prawej nawy. Zejdź schodami do bazyliki z IV wieku.
Dolna bazylika
Freski z legendą św. Klemensa, najstarszy zapis włoskiego, grób św. Cyryla. Mrok i cisza dawnego kościoła.
Mitreum
Zejdź jeszcze niżej do I wieku: świątynia Mitry z ołtarzem tauroktonii i ławami wtajemniczonych.
Źródło
Zatrzymaj się przy antycznym kanale — usłysz szum podziemnej wody, która płynie tu do dziś.